تصمیمگیری در مورد انجام عمل ماستکتومی یکی از چالشبرانگیزترین و حساسترین لحظات در زندگی یک بیمار است. این جراحی که به معنای برداشتن بخشی یا تمام بافت پستان است، نه تنها یک اقدام درمانی برای مقابله با بیماریهای بدخیم محسوب میشود، بلکه در بسیاری از موارد به عنوان یک استراتژی پیشگیرانه برای افرادی که در معرض خطر بالای ژنتیکی قرار دارند، به کار گرفته میشود. با پیشرفتهای چشمگیر در علم پزشکی و تکنیکهای جراحی پلاستیک، ماستکتومی دیگر تنها به معنای حذف بافت نیست، بلکه آغازی برای یک مسیر بازسازی و بازیابی اعتماد به نفس است. در این مقاله، ابعاد مختلف این جراحی، انواع آن و روشهای نوین بازسازی را مورد بررسی قرار میدهیم.
ماستکتومی چیست و چرا انجام میشود
ماستکتومی یک عمل جراحی تهاجمی است که طی آن بافت پستان به طور کامل یا جزئی برداشته میشود. هدف اصلی این جراحی، حذف تومورهای سرطانی و جلوگیری از انتشار سلولهای بدخیم به سایر نقاط بدن است. برخلاف جراحیهای حفظ پستان که تنها توده و حاشیه کمی از بافت برداشته میشود، در ماستکتومی گستره وسیعتری از بافت هدف قرار میگیرد. این عمل برای بیمارانی که دارای تومورهای بزرگ هستند، چندین کانون درگیری در نقاط مختلف پستان دارند یا به دلیل بیماریهای زمینهای امکان استفاده از پرتودرمانی را ندارند، گزینهای حیاتی و نجاتبخش است.
آشنایی با انواع روشهای ماستکتومی
پزشکان بر اساس وسعت بیماری و اهداف درمانی، از روشهای متفاوتی برای انجام این جراحی استفاده میکنند. انتخاب نوع عمل با مشورت دقیق جراح و بیمار صورت میگیرد تا بهترین نتیجه درمانی و زیبایی حاصل شود.
ماستکتومی ساده یا کامل
در این روش، جراح تمام بافت پستان، از جمله نوک پستان، هاله و پوست روی آن را برمیدارد. در این نوع عمل، گرههای لنفاوی زیر بغل معمولاً برداشته نمیشوند، مگر اینکه در معاینات اولیه مشکوک به نظر برسند. این جراحی اغلب برای بیمارانی که دارای ضایعات گسترده اما غیرتهاجمی هستند، انجام میشود.
ماستکتومی رادیکال اصلاح شده
این روش رایجترین نوع جراحی برای سرطانهای تهاجمی است. در این فرآیند، علاوه بر تمام بافت پستان، برخی از گرههای لنفاوی زیر بغل نیز برداشته میشوند تا از نظر وجود سلولهای سرطانی بررسی شوند. مزیت این روش در این است که عضلات قفسه سینه حفظ میشوند که این امر به بهبود سریعتر و حفظ قدرت حرکتی دست کمک میکند.
ماستکتومی با حفظ پوست
این تکنیک برای بیمارانی که قصد بازسازی همزمان پستان را دارند، بسیار ایدهآل است. جراح بافت پستان را از طریق یک برش بسیار ظریف پیرامون هاله خارج میکند و پوشش پوستی طبیعی را باقی میگذارد. این فضای خالی ایجاد شده بلافاصله با ایمپلنت یا بافتهای بدن خود بیمار پر میشود که نتیجهای بسیار طبیعیتر به همراه دارد.
ماستکتومی با حفظ نوک پستان
در این روش پیشرفته، علاوه بر پوست، نوک پستان و هاله نیز حفظ میشوند. این جراحی برای مواردی مناسب است که تومور فاصله ایمن و مشخصی از مرکز پستان دارد. این تکنیک بالاترین سطح رضایت از نظر زیبایی ظاهری را برای بیماران فراهم میکند.
آمادگیهای پیش از جراحی؛ از مشاوره تا اتاق عمل
آمادگی برای ماستکتومی تنها به مسائل جسمی محدود نمیشود، بلکه آمادگی روانی بیمار نقش بسزایی در کیفیت دوران نقاهت دارد. مراحل آمادگی معمولاً با جلسات مشاوره طولانی آغاز میشود که در آن جراح، تمام جزئیات عمل و انتظارات واقعبینانه را برای بیمار تشریح میکند.
پیش از عمل، ارزیابیهای دقیق تصویربرداری مانند امآرآی پستان برای تعیین وسعت دقیق درگیری انجام میشود. بیمار باید لیست کاملی از داروهای مصرفی خود را در اختیار تیم جراحی قرار دهد، زیرا برخی داروها ممکن است خطر خونریزی را در حین عمل افزایش دهند. همچنین، مشورت با یک روانشناس یا حضور در گروههای حمایتی میتواند به کاهش اضطراب ناشی از تغییر تصویر بدنی کمک شایانی کند.
بازسازی پستان؛ بازگشت به زنانگی و اعتماد به نفس
یکی از مهمترین بخشهای سفر درمانی در ماستکتومی، مرحله بازسازی است. بازسازی پستان میتواند همزمان با عمل اصلی یا ماهها و سالها بعد انجام شود. هدف از این کار، ایجاد شکلی مشابه با پستان طبیعی و برقراری تقارن در بدن است.
بازسازی با استفاده از ایمپلنت
در این روش، از پروتزهای سیلیکونی یا آبنمکی برای ایجاد حجم استفاده میشود. گاهی اوقات اگر پوست کافی وجود نداشته باشد، ابتدا یک وسیله به نام منبسطکننده بافت قرار داده میشود تا به مرور زمان پوست را برای پذیرش ایمپلنت نهایی آماده کند. این روش جراحی کوتاهتری دارد و دوران نقاهت آن سریعتر است.
بازسازی با بافت طبیعی بدن
این روش که به آن بازسازی اتولوگ نیز میگویند، از بافتهای اضافی بدن خود بیمار (مانند شکم، پشت یا ران) برای بازسازی پستان استفاده میکند. روشهایی مانند فلپ شکمی، پستانی با ظاهر و بافت بسیار طبیعی ایجاد میکنند که با تغییر وزن بیمار، تغییر شکل میدهد و حس گرمای طبیعی بدن را دارد. این جراحی پیچیدهتر است اما نتایج آن ماندگارتر و واقعیتر به نظر میرسد.
مزایای بازسازی همزمان و تاخیری
تصمیم درباره زمان بازسازی بستگی به نیاز بیمار به درمانهای تکمیلی مانند شیمیدرمانی یا پرتودرمانی دارد. بازسازی همزمان به بیمار کمک میکند تا با شوک ناشی از فقدان عضو مواجه نشود و تعداد جراحیها کاهش یابد. از سوی دیگر، بازسازی تاخیری به بدن اجازه میدهد تا پس از اتمام تمام مراحل درمانی سرطان، در شرایطی پایدارتر و با خیالی آسودهتر تحت عمل زیبایی قرار گیرد.
دوران نقاهت و مراقبتهای پس از ماستکتومی
بهبودی پس از ماستکتومی فرآیندی تدریجی است. بیمار معمولاً چند روز را در بیمارستان سپری میکند. در این مدت، لولههای ظریفی به نام درن برای تخلیه مایعات اضافی در محل جراحی تعبیه میشوند که پس از چند روز تا چند هفته توسط پزشک خارج میگردند.
مراقبت از زخمها، انجام حرکات ورزشی ملایم برای جلوگیری از خشکی شانه و رعایت رژیم غذایی سرشار از پروتئین برای ترمیم بافتها، از اصول اولیه دوران نقاهت هستند. همچنین، بیمار باید نسبت به علائمی مانند قرمزی شدید، تب یا تورم ناگهانی حساس باشد و بلافاصله به پزشک اطلاع دهد. حمایت عاطفی اطرافیان در این دوران به اندازه مراقبتهای پزشکی در سرعت بخشیدن به بهبودی موثر است.
زندگی پس از ماستکتومی و چشمانداز آینده
بسیاری از زنان پس از گذراندن این مسیر، نگاه جدیدی به زندگی پیدا میکنند. جراحی ماستکتومی اگرچه با سختیهایی همراه است، اما در بسیاری از موارد به معنای پایان کابوس بیماری و شروع فصلی جدید از سلامتی است. با وجود گزینههای متنوع بازسازی و پروتزهای خارجی با کیفیت، افراد میتوانند به راحتی به فعالیتهای اجتماعی، ورزشی و زندگی عادی خود بازگردند. آگاهی از گزینههای موجود و انتخاب یک تیم جراحی متخصص، کلید اصلی عبور موفقیتآمیز از این مرحله دشوار است.
همپنین بخوانید: لامپکتومی چیست و برای چه بیمارانی انجام میشود؟
سوالات متداول
آیا پس از ماستکتومی همچنان نیاز به انجام ماموگرافی در آن سمت وجود دارد؟
در صورتی که تمام بافت پستان برداشته شده باشد، دیگر نیازی به ماموگرافی روتین در آن سمت نیست. اما معاینات فیزیکی توسط پزشک و تصویربرداری از سمت دیگر پستان همچنان الزامی است. در روشهای بازسازی با بافت بدن، گاهی سونوگرافی برای بررسی بافتهای منتقل شده توصیه میشود.
چه مدت پس از ماستکتومی میتوان بازسازی پستان را انجام داد؟
اگر بازسازی همزمان انجام نشده باشد، معمولاً توصیه میشود که حداقل شش ماه تا یک سال پس از اتمام آخرین جلسه پرتودرمانی یا شیمیدرمانی صبر کنید. این زمان به بافتهای پوست اجازه میدهد تا کاملاً ترمیم شده و آمادگی پذیرش جراحی جدید را داشته باشند.
آیا ماستکتومی از بازگشت دوباره سرطان به طور کامل جلوگیری میکند؟
ماستکتومی خطر بازگشت سرطان در بافت پستان را به شدت کاهش میدهد (بیش از نود درصد)، اما احتمال بسیار کمی وجود دارد که سلولهای میکروسکوپی در لایههای بسیار نازک باقیمانده یا در مسیرهای لنفاوی وجود داشته باشند. به همین دلیل پیگیریهای پزشکی منظم حتی پس از عمل ضروری است.
لنفادم چیست و چگونه میتوان از آن پس از جراحی جلوگیری کرد؟
لنفادم به تورم دست در سمت جراحی شده گفته میشود که به دلیل برداشتن گرههای لنفاوی ایجاد میگردد. برای پیشگیری، باید از انجام کارهایی مانند گرفتن فشار خون، تزریق یا برداشتن بارهای سنگین با آن دست خودداری کرد و در صورت مشاهده تورم، بلافاصله به متخصص مراجعه نمود.
آیا پس از ماستکتومی میتوان فعالیتهای ورزشی مانند شنا را ادامه داد؟
بله، پس از بهبودی کامل زخمها و بازیابی دامنه حرکتی شانه (معمولاً بعد از دو ماه)، شنا کردن نه تنها بلامانع است بلکه به عنوان یک ورزش عالی برای تقویت عضلات قفسه سینه و بهبود جریان لنف توصیه میشود. استفاده از لباسهای شنای مخصوص که جای پروتز دارند نیز به راحتی امکانپذیر است.